- هدف برآورد (Estimand)
- کمیتی که مطالعه می‌خواهد برای جمعیت، شرایط و زمان مشخص برآورد کند؛ با نام یک آزمون یکسان نیست.
مؤسسۀ پژوهشی دکتر دیدگر
واژه‌نامۀ پژوهش
40 اصطلاح پژوهشی با تعریف کوتاه، معادل انگلیسی و پیوند آموزش کاربردی؛ از CI و TOST تا FAIR و گزارش ثبت‌شده.
40
- مخدوش‌گری (Confounding)
- ساختار علّی که مقایسۀ مواجهه و پیامد را از اثر هدف دور می‌کند؛ تعدیل نیازمند فرض و زمان‌بندی است.
- مقدار p
- احتمال داده دست‌کم به این شدت ناسازگار با مدل صفر، با فرض معتبر بودن مدل؛ احتمال درست‌بودن فرض صفر نیست.
- فاصلۀ اطمینان (CI)
- بازه حاصل از روش برآورد با پوشش بلندمدت تعریف‌شده و فرض‌های معین؛ به تنهایی احتمال پارامتر در بازۀ مشاهده‌شده نیست.
- خطای استاندارد (SE)
- سنجۀ عدم قطعیت برآورد در تکرار نمونه‌گیری؛ با پراکندگی فردی داده یا SD تفاوت دارد.
- انحراف معیار (SD)
- سنجۀ پراکندگی مقادیر؛ تعریف نمونه یا جامعه و واحد را مشخص کنید.
- کوچک‌ترین اثر مهم (SESOI)
- مرز اثر مهم که باید با دلیل علمی یا عملی و واحد روشن، پیش از نتیجه توجیه شود.
- دو آزمون یک‌طرفه (TOST)
- روش آزمون هم‌ارزی در برابر دو مرز؛ ردنشدن آزمون تفاوت جای آن را نمی‌گیرد.
- توان آماری
- احتمال رد فرض صفر در سناریوی اثر و طرح مشخص؛ عددی مستقل از فرض‌ها نیست.
- فقدان کاملاً تصادفی (MCAR)
- فرضی درباره استقلال فقدان از مقادیر مشاهده‌شده و مشاهده‌نشده؛ از کم‌بودن درصد فقدان نتیجه نمی‌شود.
- فقدان تصادفی مشروط (MAR)
- فرض وابسته‌نبودن فقدان به مقادیر مفقود پس از شرط‌گذاری بر داده مناسب مشاهده‌شده.
- فقدان غیرتصادفی (MNAR)
- وقتی فرض MAR کافی نیست و فقدان به مقادیر مشاهده‌نشده مرتبط می‌ماند؛ تحلیل حساسیت اهمیت دارد.
- پیش‌ثبت پژوهش
- ثبت زمان‌دار تصمیم‌ها و برنامه، با اظهار میزان شناخت داده و تفکیک تغییرها و اکتشاف.
- گزارش ثبت‌شده (RR)
- قالب انتشار با بررسی طرح پیش از نتایج و مراحل بعدی مشروط؛ ثبت تنها یک فرم همان داوری نیست.
- پذیرش اصولی مشروط (IPA)
- تصمیم مرحلۀ اول در گزارش ثبت‌شده با شروط اجرا و گزارش؛ پذیرش بی‌قید هر نتیجۀ بعدی نیست.
- چندجهانی تحلیل (Multiverse)
- بررسی شفاف مسیرهای تحلیل موجه و وابسته به تصمیم‌ها؛ شمار مسیر معنی‌دار رأی‌گیری علمی نیست.
- بازتولید محاسباتی
- بازسازی خروجی با داده و کد و محیط مشخص؛ با تکرار مطالعه روی داده تازه تفاوت دارد.
- تکرار مطالعه (Replication)
- اجرای بررسی دوباره با داده تازه و طرح مناسب برای آزمودن استحکام یا دامنه یافته.
- اصول FAIR
- یافتنی، دسترس‌پذیر، تعامل‌پذیر و بازاستفاده‌پذیر؛ الزماً بازبودن همۀ داده‌ها نیست.
- فرهنگ داده
- تعریف متغیر، واحد، نوع، دامنه، فقدان و منشأ؛ شرط فهم درست داده است.
- برنامۀ مدیریت داده (DMP)
- طرح تولید، حفاظت، مستندسازی، دسترسی و حفظ داده با مسئول و محدودیت واقعی.
- شناسه DOI
- شناسه شیء پژوهشی؛ وجود یا درستی و کیفیت علمی اثر را صرفاً از شکل آن نتیجه نگیرید.
- شناسه ORCID
- شناسه فرد پژوهشگر برای کاهش ابهام نام؛ مدرک ارزیابی کیفیت کار نیست.
- پیش‌چاپ
- نسخۀ در دسترس پیش از انتشار مجله با وضعیت داوری مشخص؛ آن را بی‌دلیل داوری‌شده ننامید.
- نسخۀ پذیرفته‌شدۀ نویسنده (AAM)
- متن پذیرفته‌شده با اصلاحات داوری، پیش از قالب نهایی ناشر؛ حقوق سپردن باید بررسی شود.
- نسخۀ رکورد (VoR)
- نسخۀ نهایی رسمی طبق نظام ناشر؛ با AAM و پیش‌چاپ یکسان نیست.
- مقالۀ توصیف داده
- نوع مقاله متمرکز بر منشأ، کیفیت و بازاستفادۀ داده، با قواعد خاص محل انتشار.
- بیانیۀ حدود تعمیم (COG)
- شرح جمعیت، محیط، محرک و زمان تحت پوشش شواهد و شرایط انتظار تعمیم.
- گزارش مرور PRISMA
- خانوادۀ راهنماهای گزارش مرور؛ قالب گزارش به تنهایی اعتبار اجرای مرور را ثابت نمی‌کند.
- مرور نظام‌مند زنده (LSR)
- مرور با پایش و تصمیم به‌روزرسانی مستمرِ برنامه‌ریزی‌شده، نسخۀ مشخص و سیاست توقف.
- گزارش کارآزمایی CONSORT
- راهنمای گزارش کارآزمایی تصادفی؛ نسخه ۲۰۲۵ و افزونه مناسب طرح را بررسی کنید.
- پروتکل SPIRIT
- راهنمای محتوای پروتکل کارآزمایی، متفاوت از گزارش نتیجۀ اجرا.
- گزارش سلامت CHART
- راهنمای مطالعات ارزیابی پاسخ و مشاورۀ سلامت چت‌بات مولد، با دامنه مشخص.
- گزارش کیفی COREQ
- راهنمای گزارش مرتبط با مصاحبه و گروه کانونی؛ کاربرد به نوع روش وابسته است.
- شفافیت TOP 2025
- چارچوب شفافیت و راستی‌آزمایی؛ نسخه و سطح شواهد را با معیارهای قدیمی قاطی نکنید.
- بازاندیشی پژوهشگر
- توجه مستند به نقش، پیش‌فرض و تصمیم پژوهشگر در تولید و تفسیر داده.
- تحلیل حساسیت
- بررسی تغییر نتیجه زیر فرض‌ها یا تصمیم‌های جایگزین موجه؛ انتخاب نتیجۀ محبوب نیست.
- خطر سوگیری
- امکان انحراف نتیجه به دلیل طراحی یا اجرا؛ با ناشناس‌بودن یا شهرت مجله یکی نیست.
- تشابه و انتساب
- تطابق ابزار نیاز به تفسیر متن دارد؛ درصد کل حکم خودکار سرقت علمی نیست.
- سند محاسباتی Quarto
- سندی که کد و متن را پیوند می‌دهد؛ اجرای وابستگی‌ها و آزمون خروجی همچنان لازم است.